De podcast wacht op zijn wedergeboorte

Ik moet iets opbiechten: eigenlijk had ik een hekel aan podcasts. Langdradig vond ik ze. Wat heeft dit ons nou weer te bieden? dacht ik. Tot de omslag kwam en ik verliefd werd op een nieuw medium.

Lang luisteren naar mooie gesprekken en bijzondere verhalen, zonder beeld, betoverde me. Het bracht een bijna meditatieve verdieping die ik op televisie al lang niet meer had gevonden.

Inmiddels houd ik me al een tijdje met het medium bezig, en nu triggert iets anders me. Eerst zoomde ik flink in. Nu zoom ik uit en vraag ik me af, als de mediawetenschapper die ik ooit wilde worden: waar staat de podcast eigenlijk in zijn ontwikkeling?

Want eerlijk gezegd lijken veel podcasts op elkaar. Ik heb het gevoel dat het medium zijn eigen vorm nog niet heeft gevonden. Wat we horen is vaak een vertaling van televisie (de talkshow) of van radio (het interview, het nieuws). En precies zo wordt het ook gemaakt.

Een medium wordt twee keer geboren

Tijd om even de mediatheorie in te duiken. De mediawetenschappers André Gaudreault en Philippe Marion beschreven hoe een medium twee keer wordt geboren. Het is een belangrijk idee in de mediageschiedschrijving, en het werkt ongeveer zo.

De eerste geboorte is de fase waarin het nieuwe medium vooral een verlengstuk is van oudere media. Neem televisie. In het begin waren de radio-omroepen ook de televisieomroepen. Radiotechnici en presentatoren maakten de overstap, en er werden vooral radio-uitzendingen ‘vertelevisiseerd’ (een woord dat ik hier even zelf bedenk). Daarna leende televisie de taal van film en theater. Technisch was het iets nieuws, maar een eigen taal had het nog niet.

De tweede geboorte is het moment waarop een medium esthetische eigenschappen ontwikkelt die alleen bij hem horen. Bij televisie waren dat onder meer de esthetiek van het live uitzenden en de opkomst van het format: kort door de bocht, de vaste structuur of formule van een programma. Na die tweede geboorte was televisie een zelfstandig medium met een geheel eigen vormtaal. Formats werden ook nog eens handelswaar.

Natuurlijk kun je dit niet één op één op de podcast plakken. Ik doe het toch, omdat het een interessante gedachte oplevert.

Geen nieuwkomer

Dat de podcast geboren is, staat buiten kijf. Een nieuwkomer is het allang niet meer: ruim 55 procent van de Nederlanders luistert weleens een podcast, en volgens de NMO Audiomonitor 2026 lijkt de markt na jaren van groei te zijn gestabiliseerd.

Maar inhoudelijk zit de podcast volgens mij nog voor zijn tweede geboorte. Het merendeel van de branded podcasts is een interview. De grote videopodcasts zijn in feite talkshows zonder decor, en daarom laten ze zich ook zo makkelijk naar televisie vertalen. Het ís eigenlijk televisie.

De podcast leent zijn vorm nog sterk van het radiogesprek en de talkshow, precies zoals televisie dat ooit deed bij radio, toneel en film.

Waarom het nu tijd is

De vraag is nu: is het tijd voor de tweede geboorte van de podcast? Ik denk het, want eigenlijk is die tweede fase voor de podcast nu misschien zelfs wel noodzakelijk. Televisie kon in alle rust evolueren: er waren één of twee zenders en iedereen keek. De podcast leeft in een markt die overloopt van aanbod. “Het lijkt wel alsof iedereen een podcast heeft,” hoor ik vaak. Niet iedereen, maar wel veel. Volgens Podchaser bouwt meer dan 99 procent van de nieuwe podcasts alleen helaas nooit een betekenisvol publiek op.

En dan heb je nog AI. Een gevoelloze machine maakt in seconden een geloofwaardig tweegesprek over elk onderwerp. Een bedrijf (ik zal niet zeggen welke, want dat is niet aardig) heeft al tussen de 4.000 en 5.000 shows uit de grond gestampt, volledig met AI gemaakt. Het netwerk heeft al meer dan 10 à 12 miljoen downloads en honderdduizenden abonnees gegenereerd. Ik vind het een gruwel, om eerlijk te zijn… En het bedrijf heet Inception Point AI.

In een landschap waarin podcasts tegen elkaar én tegen machines moeten opboksen, lijkt eenvormigheid me geen handige strategie.

Er gebeurt al iets

Nu Netflix, Talpa en Videoland het podcastlandschap betreden, verwacht ik dat die tweede geboorte al op gang komt. Over een paar jaar luisteren we misschien naar podcasts waarvan we nu nog niet kunnen bedenken dat ze kunnen bestaan. Zoals iemand uit de jaren vijftig van zijn stoel zou vallen bij het zien van een aflevering van Big Brother.

Het is dus een interessante tijd in podcastland. Daarom een oproep aan de podcastmaker van nu: wees creatief, denk na over formats en ga vooral flink op je bek.

Want in spelen is de mens nog altijd beter dan AI.